حسين قرچانلو

117

جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )

فصل هفتم مكتب نقشه‌نگارى اسلامى ، مكتب شريف ادريسى از دوران باستان انگيزهء وطن‌دوستى و برترىطلبى سبب شد تا ملتها وطن خود را مركز جهان بدانند : يونانيان كوه « المپ » ، مصريان شهر « تب » و چينيان ، بابليان و هنديان نيز هر يك كشور خود را مركز عالم مىشمردند . كهنترين نقشهء جهان از زمان فرمانروايى بابليان باقى مانده است . اين نقشه در حدود چهار هزار سال پيش بر روى لوحى گلين رسم شده است كه كشورگشاييهاى سارگن پادشاه اكّد ( 2300 ق . م ) را نشان مىدهد . « 1 » بدون شك فنيقيان كه دريانوردى بر روى مديترانه را آغاز كردند ، از نقشه‌هايى استفاده مىكرده‌اند ؛ همچنين آشوريان در پيشرفت تمدن خود ، در زمان آشور بانيپال ( 667 - 626 ق . م ) از دانش جغرافيا بهره‌مند بوده‌اند . پس از تمدن آشور ، دوران تمدن هلنى ( يونانى ) فرا رسيد . « 2 » دانشمندان يونان با سه موضوع مهم جغرافيايى مواجه بوده‌اند كه عبارت بود از : شكل زمين و موقعيت درياها نسبت به آن ؛ سكون زمين هنگام حركت ؛ و رابطهء زمين با اجرام سماوى . نخستين‌بار فيثاغورث دربارهء كروى بودن زمين مطالبى را مطرح كرد ، ولى ديگر دانشمندان يونان كه تحت تأثير عقايد كهن بابليان و كلدانيان بودند به نظريات او توجه نكردند . بعدها يكى از شاگردان وى به نام هكاتوس ملطى به كار گرفتن نقشهء

--> ( 1 ) . اطلس العراق ؛ ص 109 - 110 . ( 2 ) . همان ؛ ص 112 .